Gwary polskie na Litwie
Przewodnik multimedialny po gwarach polskich na Litwie pod redakcją Krystyny Rutkowskiej. ISBN 978-609-459-803-6. Wydanie 2016 roku.Uniwersytet Wileński, Wydział Filologiczny, Centrum Polonistycze
WĘDZIAGOŁA
Nieduże miasteczko w rejonie kowieńskim. W 2001 roku liczyło 946 mieszkańców. W miasteczku większość stanowi ludność napływowa. Przed wojną w Wędziagole przeważała ludność pochodzenia polskiego. Było to centrum “polskości”. Uważano Wendziagołę za stolicę Polski na Kowieńszczyźnie.
Pierwsze wzmianki o Wędziagole pochodzą z 1348, kiedy miała miejsce bitwa z krzyżakami. Na mocy przywileju z 1643 roku miasteczko uzyskało prawo do urządzania targów. W 1817 roku miasteczko się spaliło. Podczas powstania 1863 roku została spalona wieś Ibiany, w miasteczku jest sporo pomników, świadczących o wydarzeniach styczniowych. Po powstaniu miejscowi mieszkańcy byli wywiezieni na Syberię, a na ich miejsce zasiedlono staroobrzędowców. W spisie ludności z 1897 aż 95 proc. ludności zadeklarowała polskie pochodzenie. W okolicach były dwory pana Juszkiewicza i Michelewicza. W miasteczku przed wojną sporo było Żydów. Znajduje się kościół pod wezwaniem św. Trójcy z 1664 roku, przebudowany w 1885 roku. Do ostatnich czasów były odprawiane w kościele nabożeństwa po polsku i po litewsku.
Nasi informatorzy poświadczają, że ich rodzice nie potrafili porozumieć się po litewsku. Obecnie sytuacja się zmieniła. Po polsku rozmawia już tylko pokolenie najstarsze, pokolenie średnie i najmłodsze z reguły porozumiewa się wyłącznie po litewsku. Wnuczkowie naszych informatorów najczęściej po polsku nawet nie rozumieją.
Pierwsze wzmianki o Wędziagole pochodzą z 1348, kiedy miała miejsce bitwa z krzyżakami. Na mocy przywileju z 1643 roku miasteczko uzyskało prawo do urządzania targów. W 1817 roku miasteczko się spaliło. Podczas powstania 1863 roku została spalona wieś Ibiany, w miasteczku jest sporo pomników, świadczących o wydarzeniach styczniowych. Po powstaniu miejscowi mieszkańcy byli wywiezieni na Syberię, a na ich miejsce zasiedlono staroobrzędowców. W spisie ludności z 1897 aż 95 proc. ludności zadeklarowała polskie pochodzenie. W okolicach były dwory pana Juszkiewicza i Michelewicza. W miasteczku przed wojną sporo było Żydów. Znajduje się kościół pod wezwaniem św. Trójcy z 1664 roku, przebudowany w 1885 roku. Do ostatnich czasów były odprawiane w kościele nabożeństwa po polsku i po litewsku.
Nasi informatorzy poświadczają, że ich rodzice nie potrafili porozumieć się po litewsku. Obecnie sytuacja się zmieniła. Po polsku rozmawia już tylko pokolenie najstarsze, pokolenie średnie i najmłodsze z reguły porozumiewa się wyłącznie po litewsku. Wnuczkowie naszych informatorów najczęściej po polsku nawet nie rozumieją.
Literatura
Вендзягола. Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, 1892, С.-Петербургъ; Т. 5А, 900Вендзягола. Географическо-статистический словарь Российской империи, 1862, СПб; T. 1, 423.
Vandžiogala. Mūsų Lietuva, 1965, Bostonas: Lietuvių enciklopedijos leidykla; T. 2, 356.
Wędziagoła. Słownik geograficzny Królewstwa Polskiego i innych krajówsłowiańskich, 1880-1914, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego; Tom XIII, 209.
Informator
[Wędziagoła BM40] Informatorka kobieta, ur.w 1940, pochodzi z mieszanej rodziny – matka była Litwinką a ojciec Polakiem. Rodzice mieli dużo ziemi i byli wywiezieni do Syberii. Śpiewa po polsku w kościelnym chórze. Z mężem i dziećmi w domu rozmawia po polsku. Syn w paszporcie jest zapisany jako Litwin, a córka jako Polka.Nagranie dźwiękowe