KIERNÓW

Misteczko, położone obecnie w okręgu wileńskim, w rejonie szyrwinckim, siedziba starostwa, ok. 40 km od Wilna. Obecnie w Kiernowie jest szkoła podstawowa, biblioteka, punkt medyczny. Nabożeństwa w miejscowym kościele są odprawiane w języku litewskim.
Nazwę Kiernów wywodzi się z języka litewskiego. Według Balińskiego pochodzi od słów kieras - pień, kiernonjej - pień nowy. Według K. Tyszkiewicza powinno się tę nazwę tłumaczyć inaczej: kieras - krzew, kieras nowas - krzew nowy, ikiereje - rozgnieździł się lub wkorzenił. Zdaniem litewskiego badacza B. Kviklysa manė, wyraz kernavė oznacza „mokradło, mokre miejsce na łące lub w lesie“.
Kiernów ma dawną historię. Jest to siedziba wielkich książąt, uważany jest za najstarszą stolicę Litwy. Według legendy gród założył książę Kiernus w 1040 r. (wnuk Palemona). Kościół w Kiernowie był jednym z siedmiu pierwszych na Litwie (ufundowanych w 1387 przez Władysława Jagiełłę na pamiątkę przyjęcia religii katolickiej). Zachowały się fundamenty starszego drewnianego kościoła pw. św. Mikołaja postawionego przez ks. Rogalskiego w 1739. Obecny neogotycki kościół jest z lat 1914-1924, zawierający wyposażenie z wcześniejszego kościoła. W pobliżu kościoła znajduje się kaplica grobowa Romerów, fundacji Stanisława Romera z 1856 r., drewniane budynki starej plebanii i przytułku z przełomu XIX i XX w. oraz nowa plebania, w której jest muzeum historii miejscowego kościoła.
Dzierżawcami Kiernowa byli potem Gasztołdowie, w 1522 r. Zygmunt I Stary oddał w dożywocie księciu Podbereskiemu. Kolejni dzierżawcy Kiernowa: Ławryn Iwanowicz (1566), Hlebowicz (1584), Zenowicz, Skorulski, Brzozowski, starosta upitski Krzysztow Białozór (1712), Michał Ważyński (1775), po śmierci Ważyńskiego carskim ukazem przejął Rosjanin Popow, po nim Bielińscy.

Literatura

Konstanty hr. Tyszkiewicz: Wilija i jej brzegi. Drezno: Drukiem i nakładem J.I.Kraszewskiego, 1871.
Napoleon Rouba: Przewodnik po Litwie i Białejrusi. Gdańsk: "Stella Maris", 1995: 88.
Słownik geograwiczny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (K
ęs – Kutno), 1883: 46-47.
Mūsų Lietuva, T. 2. – Bostonas: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1965. – 522 psl.
Aleksiejus Luchtanas. Kernavė. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. IX (Juocevičius-Khiva). – Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2006: 759-760.
Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Т. 14А (28) : Карданахи — Керо. С.-Петербургъ, 1895: 959.

Informator

[Kiernów, ZR25] Informatorka kobieta, urodzona w pobliskiej wsi Siemieniszki, zna polski, litewski i słabo - rosyjski. Niegdyś w rodzinie rozmawiano po polsku. Obecnie częściej rozmawia po litewsku, po polsku rozmawia tylko z księdzem i znajomymi w miasteczku albo rodziną z Wileńszczyzny. Umie pacierz po polsku i litewsku. Ukończyła 4 klasy szkoły podstawowej w języku litewskim.

Nagranie dźwiękowe

Wszystkia budynki miałam jak faliwarak. Był tak, dom niadawno stawjony na kuloni, potam była gumna dawniejsza, tyko dach wielki, ala tak to byli ściany niewysokia, ala bardo pakowna była, i gumna nazywała sia po polsku. A wtedy był chlew nowy, świren nowy, łaźnia. Był potop przy mnia, i mama jisz|cze żyła, i tata. Wie co była, bardo marzła Wila. Raz zamarzła lody, aż do dnej, wtedy nie pułamała, jeszcze raz jak dał mroz, i zamarzła drugi raz, i potam jak łamała Wila, nie pułamała i woda dała na nasza tereny, to u n`as była kartofla, u nas była studnia tegu taka bardu fajna, woda była tam kryniczna, wykupana no wie bardu głemboka, i świrć był, to tam była nasza kartofla śpieszka pusypana. Tu wie, a ludzi mówili menszczyźni, o tu głupstwa, a łaźnia aż puza Wili, ża była dobrza łaźnia nowa, i mylim sia tam, i pieczyk był postawiony z kamieniow. A tam był komin i udmykali, i łaźnia udmykali, i sionki. Jak pupalim raniej, to kamieniami grzelim woda.
[fšystkʼæ budyŋkʼi mʼałam jak falʼivarak// był tak / dom ńædavno stavʼjony na kůlʼońi/ potɛm była gumna davńejša/ tyko dax vʼelʼkʼi/ alʼæ tak to bylʼi sʼʼcʼʼany ńevysokʼa/ alʼa bardo pakovna była/nu to i gumna nazyvała sʼʼa po polʼsku/ a ftedy był xlʼef novy/ śvʼiren novy/ łazʼʼńa// był potop pšy mńæ/ i mama jiš|če žyła/ i tata// vʼe co byłα/ bardo marzła vʼilʼa// raz zamarzła lʼody/ až do dnej/ ftedy ńe půłamała/ ješče ras jag dał mros/ i zamarzła drugʼi ras/to až dů i potæm jak łamała vʼilʼa/ ńe půłamała i voda dała na našɛ tereny/ to u |nas była kartoflʼa/ u n`as była studńa tegů taka bardu fajna voda była tam kryńična/ vykupana ńe bardu głemboka/ i śvircʼʼ był/ to tam była naša kartoflʼa sʼʼpʼeška pusypana// tu vʼe/a lʼuʒʼʼi muvʼilʼi menščyzʼʼńi/ o tu głupstva/ a łazʼʼńa aš puza vʼilʼi/ žɛ była dobžæ łazʼʼńa nova/ i mylʼim sʼʼa tam/ i pʼečyk był postavʼôny s kamʼeńof// a tam był komʼin i udmykalʼi/ i łazʼʼńa ůdmykalʼi/ i sʼʼoŋkʼi// jak pupalʼim ra|ńej/ to kamʼeńamʼi gželʼim voda]