ABROMISZKI

Abromiszki – (hist. Abramowsk, Abromiszki) wieś na Litwie położona w rejonie elektreńskim okręgu wileńskiego, 3,5 km na wschód od Elektrenów. Na terenie wsi działa biblioteka, szpital rehabilitacyjny.
W 1571 roku na terenie wsi został wybudowany pałac. Właścicielem majątku był Abraham Poniatowski. Od jego imienia pochodzi nazwa tych dóbr. Później majątek był własnością rodziny Bychowców, w 1748 roku trafił w posagu do rodziny de Raès. Kazimiera Kolowrath de Raès (1818–1893) wyszła w 1840 roku za Franciszka Broel-Platera (1798–1867) i wniosła mu te dobra w posagu. Gdy owdowiała, przekazała majątek swemu najmłodszemu synowi Wilhelmowi Broel-Platerowi (1851–1911) żonatemu z Felicją Pereświt-Sołtan (1861–1956). Felicja i jej trzy córki, Izabella, Ida i Maria były ostatnimi dziedziczkami Abramowska przed I wojną światową. Przed 1914 rokiem znajdowało się dużo cennych obrazów (m.in. Jana Rustema, Fransa Snydersa i innych), ogromna biblioteka liczyła 20 tysięcy woluminów. Dwór był otoczony rozległym parkiem o powierzchni 15,5 ha, który istnieje do dziś. Drewniana, centralna część pałacu stanowi obecnie ruinę. Odrestaurowano jednak stodołę oraz oba murowane skrzydła pałacu. Na wzgórku, około 2 km od dworu na cmentarzu stoi murowana kaplica z pierwszej połowy XIX wieku, mieszcząca groby rodzinne de Raèsów i ostatnich przedstawicieli Broel-Platerów.

Literatura

Abromiškės. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. I, Vilnius: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2001, 31 psl.
Abromiškės. Mažoji lietuviškoji tarybinė enciklopedija, T. I, Vilnius, Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1966, 11 psl.
Abromiškės. Tarybų Lietuvos enciklopedija, T. I, Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985, 11 psl.
Abramowsk. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. I, 1880-1914, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 20.
Abramowsk. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. XV, cz. 1, 1880-1914, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 6.

Informator

[Abromiszki, GL30] Informatorka kobieta, urodzona w 1930 roku we wsi Białolesie (Baltamiškės), obecnie mieszka we Abromiszkach. Uważa siebie za Polkę, rozmawia po polsku. Zna język rosyjski, litewski i niemiecki. Ukończyła cztery klasy w litewskiej szkole.

Nagranie dźwiękowe

Na tych wieczorkach byli bardzo wesoło i byli takie mondre chłopcy przychodzili, chtóre rózne fanty, fanty dzielili. Siedzim wszystkie, nu i chtóra miała, chto tam miał pierścionak, nie każda miała ten pierścionak. Nu pieścionak zdymi jedna ji potym ido dzielo, nu to fanty. Trzeba odgadnąć u chtórej jest. No to tamty to chłopak idzi odgaduji. Musi jak dziewczynki trzymajo, to musi chłopak. Nu ja nie wi`em tak jakści tam było bardzo wszystko w porządku. Ji fanty. Wiszni szczypać. Dwa chłopcy stojo ji trzymajon sie, rency trzymajo tak, a tutaj na taburetce, na taburetce, a na tyburetce stoi wisznia - chłopiec jeden. I pudymujo dziewczynka, żeby wyszczypnełaby ta wisznia. Po polsku to też dobrze nie, ja Polaczka, ale ja po polsku nie umiem, bo ja nie uczyła sia. Czytać umiem po polsku. Nicht mnie nie uczył. Mamusi siostra pokazała mnie abecele polska, to ja i pisać, i czytać po polsku umiem i teraz. [To Pani sam się nauczyła? Jakie języki Pani wie?] A jakie? Tyko ruski, polski i litewski. I niemiecki trocha. [A po rosyjsku i po litewsku Pani czytać i pisać potrafi?] A tak, bo moi braci służyli w wojsku i ojcy byli niegr`amatne, to trzeba było mnie już jak ja taka była siostra już młódsza jich, ale była już podroszszy, już kończywszy była powszechna szkoła. A po rusku ja sama nauczyła sia. Litery mnie pokazali, pisać co tam tylko że nie takie same litery, wszystko podobne bardzo. [To jeszcze o tych wieczorkach. Wisznia była. A jeszcze jakie zabawy?] Siondo wszystkie tak o, siondo i pieśnia, jaka nowa pieśnia jest i jej śpiewajo. A śpiewajo róznie. I po rusku, i po litewsku, i po polsku, chto jaka umie. Była taka dziewczynka nu niewielkiego rostu i bardzo ładny głos miała. I ona... Nazywali jej pszczołka. Nu to ta pszczołka zawiadu.., zaprowadza, a wszystkie śpiewajo. I chłopcy. Chłopcy śpiewajo, to wyjdo na podwór..., na podwórak, ji jaka tam pieśnia męska jaka tam nu tam czy jaka wojena, czy tam jaka i śpiewajo, i śpiewajo.
na tyx v’ečorkax byl’i bardzo vesoło i byl’i tak’e mondre xłopcy pšyxodz’il’i/ xture ruzne fanty/ fanty dz’el’il’i// śedz’im fšystk’e/ nu i xtura m’ała/ xto tam m’ał p’erśćonak/ n’e każda m’ała ten p’erśćonak// nu p’eśćonak zdym’i jedna ji potym ido dz’el’o/ nu to fanty// čšeba odgadnońć u xturej jest// no to tamty to xłopak idz’i odgaduji// muśi jak dz’efščynk’i čšymajo/ to mus’i xłopak// nu ja n’e v’`em tak jakśći tam było bardzo fšystko f požontku// ji fanty// v’išn’i ščypać// dva xłopcy stojo ji čšymajon śe/ rency čšymajo tak/ a tutaj na taburetce/ a na tyburetce stoi v’išn’a/ xłop’ec jeden// i pudymujo dz’eščynka/ žeby vyščypnełaby ta v’yšn’a// po pol’sku to teš dobže n’e/ ja Pol’ačka/ al’e ja po pol’sku n’e um’em/ bo ja n’e učyła śa// čytać um’em po pol’sku// n’ixt mn’e n’e učył// mamus’i s’ostra pokazała mn’e abecel’e pol’ska/ to ja i p’isać/ i čytać po pol’sku um’em i teras// [To Pani sam się nauczyła? Jakie języki Pani wie?] a jak’e// tyko rusk’i/ pol’sk’i i l’itefsk’i// i n’em’eck’i troxa// [A po rosyjsku i po litewsku Pani czytać i pisać potrafi?] a tak/ bo moi brac’i słužyl’i vojsku i ojcy byl’i n’egr`amatne/ to čšeba było mn’e juš jak ja taka była śostra juš młučša jix/ al’e była juš podroššy/ juš končyfšy była pofšexna škoła// a po rusku ja sama naučyła śa// l’itery mn’e pukazal’i/ p’isać co tam tyl’ko že n’e tak’e same l’itery/ fšystko podobne bardzo// [To jeszcze o tych wieczorkach. Wisznia była. A jeszcze jakie zabawy?] śondo fšystk’e tak o/ śondo i p’eśn’a/ jaka nova p’eśn’a jest i jej śp’evajo// a śp’evajo ruzn’e// i po rusku/ i po l’itefsku/ i po pol’sku/ xto jaka um’e// była taka dz’efčyŋka nu n’ev’el’k’ego rostu i bardzo ładny głos m’ała// i ona... // nazyval’i jej pščołka// nu to ta pščołka zav’adu.../ zaprovadza/ a fšystk’e śp’evajo// i xłopcy// xłopcy śp’evajo/ to vyjdo na podvur/ na podvurak/ ji jaka tam p’eśn’a menska jaka tam nu tam čy jaka vojena/ čy tam jaka i śp’evajo/ i śp’evajo//