Gwary polskie na Litwie
Przewodnik multimedialny po gwarach polskich na Litwie pod redakcją Krystyny Rutkowskiej. ISBN 978-609-459-803-6. Wydanie 2016 roku.Uniwersytet Wileński, Wydział Filologiczny, Centrum Polonistycze
ORANY
Orany – miasto (10 tys. mieszkańców) w Dzukii na Litwie. Orany położone były w drugiej połowie XVI wieku w powiecie trockim województwa trockiego. Pierwsze wzmianki o tej miejscowości sięgają XV wieku, ponoć był tu dwór książęcy, Władysław Jagiełło stąd wysyłał swoje listy. W XVII wieku miasteczko zbudowane przez Brzostowskiego, rozrosło się w 1862 roku po zbudowaniu linii Kolei Warszawsko-Petersburskiej. W latach 80. XVIII wieku w Oranach znajdowała się fabryka kart Józefa Perla. Do 1939 roku miasto znajdowało się na obszarze powiatu wileńsko-trockiego ówczesnego województwa wileńskiego, siedziba wiejskiej gminy Orany. Od 1926 roku w Oranach stacjonował 23 Batalion Graniczny. W sierpniu 1939 roku batalion sformował dowództwo 134 Pułku Piechoty. 21 września 1939 roku w Oranach grupa dowodzona przez pułkownika Kazimierza Rybickiego stoczyła walkę z oddziałem pancernym Armii Czerwonej, po czym wycofała się w kierunku Druskiennik.
Literatura
Varėna II. Mūsų Lietuva, T. I, Bostonas: Lietuvių enciklopedijos leidykla, 1964, 415.Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона, Т. 22 (43), Петербургъ, 1897, 88.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. XVII, 571-572.
Informator
[Orany, JP29] Informator kobieta, ur. w 1929 roku, miejscowa. Ukończyła 3 klasy szkoły polskiej, a od trzeciej lasy uczęszczała do szkoły litewskiej. W domu nie rozmawiano po litewsku, chociaż ojciec znał ten język. Obecnie zna trzy języki – polski, litewski i rosyjski. Może czytać i pisać we wszystich trzech języach, bo ukończyła 9 klas. W miasteczku rozmawia po litewsku i rzadko z kim może porozmawiać po polsku.Nagranie dźwiękowe
Było koszary, była szkoła. Było, wszystko było, stacia była. (I szkoła jaka była? Ile klas?) Siedym klas była. (Czy Pani do szkoły chodziła?) A jakżeż, ja chodziłam, do czszeciej klasy, z czszeciej klasy, po polsku uczyłam sie. O czszeciej przyszła Litwa tutej i zaczeli nas po litewsku uczyć, no i nie umieliśmy ni słowa po litewsku. A nicht u nas nie rozmawiali w domu, po polsku tylko mama rozmawiała, ojciec umiał po litewsku, ale on był w Ameryca, on w siemnastym roku wrócił z Ameryki. Nu on był jeszcze dzieckiem tedy, nu dziadek był tu w domu tutej przed samo wojno. Nu i ot tak. Dziadek był cieśla, też chodził po po... domy budował. (A dziadek skąd był? ) Oranski, on był z wioski, dziadek, dziadek z Murmów był, on or`anskowo rejona, tam. Nu jak dziadek, dziadek byli, nie było u ich ziemi, byli czszy syny, u dziadka. Nu jak on znaczy dorós, to nie było sz czego tam żyć, on ożenił sie na wdowie, nu Borty, o tu Burteli jest. Ożenił sie, i u jej byli swoje dzieci, ja ich nie znam, potym u jego byli swoje, nie wiem, ja nie, ja wiem, że ojciec był nasz. Mówili, że było wiencej, ja ich nie znam. (I wtedy dziadek kupił tutej dom?) W Oranach, i chciał kupić dom, zaczeła sie wojna, to wszystkie piniendzy zgineli. O tamty koniec kupił domu, a tu on sam dostroił ten dom. Powiatka tam postrojona, dobudowana. (I to po wojnie już?) Nu jak po wojnie, czternasty rok był.
[było košary/ była škoła// było/ fšystko było/ staća była// (I szkoła jaka była? Ile klas?) śedym kl’as była// (Czy pani do szkoły chodziła?) a jagžeš/ ja xodźiłam/ do čšećej kl’asy/ s čšećej kl’asy/ po pol’sku učyłam śe// o čšećej pšyšła l’itva tutej i začel’i nas po l’itefsku učyć/ no i n’e um’el’iśmy n’i słova po l’itefsku// a n’ixt u nas n’e rozmav’al’i v domu/ po pol’sku tyl’ko mama rozmav’ała/ ojćec um’ał po l’itefsku/ al’e on był v ameryca/ on v śemnastym roku vrućił z ameryk’i// nu on był ješče dźeck’em tedy/ nu dźadek był tu v domu tutej przet samo vojno// nu i ot tak// dźadek był ćeśl’a/ teš xodźił po po... domy budovał// (A dziadek skąd był? ) oransk’i/ on był z v’oski/ dźadek/ dźadek z murmuv był/ on or`anskovo rejona/ tam// nu jak dźadek/ dźadek byl’i/ n’e było u ix źem’i/ byl’i čšy syny/ u dźatka// nu jak on značy dorus/ to n’e było š čego tam žyć/ on ožen’ił śe na vdov’e/ nu borty/ o tu burtel’i jest// ožen’ił śe/ i u jej byl’i svoje dźeći/ ja ix n’e znam/ potym u jego byl’i svoje/ n’e v’em/ ja n’e/ ja v’em/ že ojćec był naš// muv’il’i/ že było v’encej/ ja ix n’e znam// (I wtedy dziadek kupił tutej dom?) v oranax/ i xćał kup’ić dom/ začeła śe vojna/ to fšystk’e p’in’endzy zg’inel’i// o tamty kon’ec kup’ił domu/ a tu on sam dostroił ten dom// pov’atka tam postrojona/ dobudovana// (I to po wojnie już?) nu jak po vojn’e/ čternasty rok był]