PONIEWIEŻ

Poniewież – miasto w północnej Litwie, największa miejscowość północno-wschodniej Litwy, historyczna stolica Ziemi Upickiej. Ważny węzeł komunikacyjny. Miasto zamieszkiwane jest głównie przez Litwinów, chociaż działa tu aktywnie wspólnota polska, mieszka około 200 osób pochodzenia polskiego. Osada położona na prawym brzegu Niewiaży powstała w XV wieku w dobrach królewskich. Pierwsze wzmianki o Poniewieżu pochodzą z 1503, miejscowość wymieniono w dokumentach sporządzonych dla polskiego króla Aleksandra Jagiellończyka. W 1519 na drugim brzegu rzeki powstał tak zwany Nowy Poniewież, który w 1550 stał się siedzibą powiatu przeniesionego z Upity. W 1704 roku pod Poniewieżem doszło do potyczek wojsk polskich ze szwedzkimi. Około 1780 miejscowość została połączona utwardzoną szosą z Wilnem. Przeprowadzenie linii kolejowej Radziwiliszki - Dyneburg wywołało ożywienie gospodarcze i rozwój miasta. W 1926 do Poniewieża przeniesiono stolicę biskupstwa. Podczas I i II wojny światowej część zabudowy uległa zniszczeniu, dlatego miasto posiada małą liczbę zabytków. W latach 1959-1979 nastąpił szybki rozwój demograficzny, a liczba ludności przekroczyła 100 tysięcy. Przez następne 10 lat wskutek budowy osiedli z wielkiej płyty i rozszerzenia granic miasta liczba ta wzrosła o kolejne 30 tysięcy. Obecnie Poniewież jest miastem przemysłowym, które nadal ulega ciągłym przemianom.

Literatura

Panevėžys nuo XVI a. iki 1990 m., sud. Algis Kasperavičius, Kęstutis Gudas, Panevėžys: Nevėžio spaustuvė, 2003, 735 p.
Pirmųjų Panevėžio bažnyčių ir Senamiesčio gatvės istorija, sud. Liudvika Knizikevičienė, Panevėžys: Panevėžio bendruomenė „Senamiestietis“, 2007, 318 p.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, T. VIII, 1880-1914, Warszawa: nakł. Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego, 771-772.

Informator

[Poniewież, R28] Informatorka kobieta, pani Regina, urodzona w 1928 roku. Jest nauczycielką języka polskiego w Poniewieżu, w swoim czasie ukończyła gimnazjum polskie.

Nagranie dźwiękowe

Ja pracowałam, ale pracowałam w urzędzie. Już tutyj dla mnie szkoły żadnej ni było, choć i te które były, to które już i tutej zostały te pani, które pracowały w szkolnictwie, a dla mnie już wie pani nie było tego miejsca. I ja musiałam też pracować tak, żeby mnie wystarczyło choć troche ojcu dopomóc, bo on już szed ku starości jednak i żeby być bliżej jego, więc ja postanowiłam pójść jako do urzędu i tak też z tego Ministerstwa Handlu mnie przeprowadzono tutej, też do handlowej, nie, nie, nie do sklepu, ale jako ekonomiste, i tak i zostało. A teraz już pochowałam i ojca, i macoche miałam, i proszę pani i jestem, jestem do kiedy, dopoki Bozia pozwoli. Właśnie pod Połągo są już takie Kretynga, tam było straszne bombordowanie, i tam właśnie dużo jechało uchodźców na, którzy uciekali stąd, między innymi rodzina mojej, co to rodzina, ona z mężem była też w wagonie, wagony były te rozproszone, bombamy pobite i ja właściwie, prosze pani, nie wiem, jej nie widziałam już nieżyjącej, ale tak jak mam znajomości, którzy tam byli i szukali swoich, którzy pogineli, więc mnie mówiono, że ona tam zgineła (siostra).
ja pracovałam/ ale pracovałam v užeńdz’e// juš tutyj dla mńe škoły žadnej ńi było/ xoć i te kture były/ to kture juš i tutej zostały te pańi/ kture pracovały f školńictv’e/ a dla mńe juš v’e pańi ńe było tego m’ejsca// i ja muśałam teš pracovać tak/ žeby mńe vystarčyło xoć troxe ojcu dopomuc/ bo on juš šet ku starośc’i jednak i žeby być bl’ižej jego/ v’enc ja postanov’iłam pujść jako do užendu i tak teš s tego m’ińisterstva handlu mńe pšeprovadzono tutej/ tež do handlovej/ ńe/ ńe/ ńe do sklepu/ ale jako ekonom’iste/ i tak i zostało// a teras juš poxovałam i ojca/ i macoxe m’ałam/ i proše pańi i jestem/ jestem do k’edy/ dopok’i boźa pozvol’i// vłaśńe pod połoŋgo są juš tak’e kretynga/ i tam było strašne bombordovańe/ i tam vłaśńe dužo jexało uxoćcuf na/ ktužy ućekal’i stont/ m’endzy innym’i rodźina mojej/ co to rodźina/ ona z menžem była tež v vagońe/ vagony były te rosprošone/ bombamy pob’ite i ja vłaśćiv’e/ proše pańi/ ńe v’em/ jej ńe v’idźałam juš ńežyjoncej/ ale tak jak mam znajomośći/ ktužy tam byl’i i šukal’i svoix/ ktužy pog’inel’i/ v’enc mńe muv’ono/ že ona tam zg’ineła//